Phân tích bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận

Phân tích bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận

Hướng dẫn

Bài thơ gồm bảy khổ thơ tả nhiều cảnh trong chuyến đánh cá của đoàn thuyền từ khi “mặt trời lặn trên biển” chiều hôm trước, cho đến khi “mặt trời trở lại với sắc màu mới”. Trong đó bốn khổ thơ tả cảnh đánh cá trên biển của đoàn đội tàu là hay nhất, độc đáo nhất.

Mở đầu bài thơ ta thấy hình ảnh đoàn thuyền đánh cá to lớn, mạnh mẽ đang căng mình trên sóng:

Con thuyền ta chở bằng cánh buồm trăng Lướt đi giữa mây cao, biển phẳng.

Con tàu có gió để lái, có trăng làm buồn. Dường như thiên nhiên cũng đang hòa vào không khí lao động khẩn trương của đội xe. Thuyền “lướt” từ mây cao xuống “biển phẳng”, lướt một vùng rộng lớn. Thiên nhiên dường như rộng mở, rộng lớn, bao la, bên trên là trời cao vầng trăng sáng, bên dưới là đại dương bao la, ở giữa là đoàn thuyền lướt đi giữa không gian cao rộng này. Con thuyền dường như hòa vào thiên nhiên, như thể nó không bị lạc vào thiên nhiên. Giữa thiên nhiên bao la, con thuyền không choáng ngợp, không trở nên nhỏ bé mà ngược lại, trở thành hình tượng trung tâm vừa đẹp, vừa mạnh mẽ, vừa thơ mộng. Con thuyền đẹp và thơ mộng hơn khi có gió biển thổi làm dẫn đường và trăng đậu trên cánh buồm khiến tác giả liên tưởng trăng làm cánh buồm chở gió kéo thuyền lướt đi. Con thuyền không chỉ là “tôi”, của học trò, thay người chỉ huy, điều khiển con thuyền. Nếu như ban đầu thiên nhiên ngủ quên “mặt trời lặn xuống biển”, “sóng vỗ, đêm đóng cửa”, thì ở đây con người đã đánh thức thiên nhiên, làm sinh động vũ trụ, để thiên nhiên và vũ trụ cùng con người vận hành. Niềm tin yêu con người, trí tưởng tượng bay bổng đã giúp nhà thơ xây dựng nên một hình tượng thơ đẹp và ý nghĩa.

Hai câu thơ sau đây miêu tả cụ thể công việc của đoàn thuyền đánh cá:

Đi công viên xa khám phá bụng biển Dàn lưới vây

Công việc đầu tiên của ngư dân là tìm luồng cá dưới đáy biển. Và giữa biển cả mênh mông, khi câu được luồng lạch, những con thuyền tung tăng giăng lưới vây quanh. Đây là những công việc, sinh hoạt bình thường của ngư dân. Nhưng qua mô tả của tác giả, chúng ta thấy những hoạt động này là những hoạt động chuẩn bị cho một trận chiến. Ngư dân bước vào công việc bình thường như bước vào trận chiến với vũ khí là lưới, bằng sức mạnh cơ bắp, bằng trí thông minh và với tâm thế của một người kiên trung giành chiến thắng.

Lưới đã được thả và cá xuất hiện. Các loài cá được nhà thơ miêu tả rất đẹp: “Cá cờ, cá chim, cá diêu ​​hồng”. Có rất nhiều loại cá và chúng ta có thể thấy rằng chúng là những loài cá rất có giá trị. Trong quang cảnh, từng đàn cá chen chúc nhau. Dưới ánh trăng, thân cá lung linh huyền ảo, giữa các trường cá nổi bật hình ảnh:

Cá lấp lánh đuốc hồng đen Tỏa sáng đuôi vẫy trăng vàng Thở đêm: ánh sao dẫn dòng biển Hạ Long

Huy Cận đã từng viết “Những ngọn đuốc đưa thơ”, nay ông viết “Những ngọn đuốc đỏ đen lấp lánh”. Câu thơ đã cho ta thấy đầy đủ màu sắc rực rỡ của loài cá mú. Đặc biệt, hình ảnh chiếc đuôi của con cá được miêu tả rất hay:

Xem thêm: Hãy nói cho tôi biết suy nghĩ của bạn về ý nghĩa của tình yêu

Nghiêng đuôi vẫy trăng vàng

Giữa muôn ngàn loài cá, con nào cũng đẹp, nhưng cá mú không chỉ nổi bật bởi màu sắc rực rỡ như ngọn đuốc lấp lánh mà còn ở những động tác uyển chuyển, mềm mại như đang khiêu vũ. Những chuyển động của cá làm cho mặt trăng đẹp hơn, sáng hơn. Chính sự vận động ấy đã tạo nên nét thơ làm rung động tâm hồn thi nhân và cất lên tiếng nói trìu mến của “em”.

Trăng đã lên, cá đã vào lưới. Người đánh cá cất giọng gọi cá:

Tôi hát bài hát gọi cá. Đập thuyền có nhịp trăng cao.

Cùng với tiếng hát, ánh trăng còn “đánh” vào mạn thuyền làm nhịp cho lời ca. Mặt trăng ở trên rất sáng và in trên mặt nước. Nước biển có ánh trăng đập vào sóng như đập mạnh vào mạn thuyền đuổi cá. Hình ảnh vừa thực vừa ảo được tạo nên bởi trí tưởng tượng phong phú của nhà thơ làm cho khung cảnh lao động vừa đẹp, vừa thơ, vừa vui, vừa ý nghĩa. Đắm mình trong khung cảnh tác phẩm thơ mộng này, nhà thơ nhận ra “biển như lòng mẹ”. Mẹ là người đã sinh thành, nuôi nấng và dạy dỗ chúng ta nên người. Biển cũng vậy, biển cho ta cá như sữa mẹ nuôi dưỡng cuộc đời ta:

Biển cho con cá như lòng mẹ Nuôi sống con từ thuở xa xưa.

Biển được ví trong lòng mẹ, biển luôn hàn gắn lòng người. Ở đây ta thấy được tình yêu, lòng biết ơn đối với biển được toát lên từ ngư dân và thi nhân.

Cá vào lưới, trời chuyển dần sang sáng. Mọi hoạt động trở nên khẩn trương và khẩn trương hơn:

Sao mờ ảo, giăng lưới kịp nắng mai Em kéo cánh tay con cá nặng Vảy bạc, đuôi vàng, thu mùa đông Lưới xếp lại, chèo thuyền về phía nắng hồng …

Những ngôi sao đang mờ dần, bầu trời sắp sáng. Lưới cuối cùng được đưa lên. Công việc không hề dễ dàng chút nào. Ngư dân phải “vắt tay” kéo lưới vì lưới nhiều cá. Hình ảnh đàn cá giăng lưới với màu sắc rực rỡ và những ánh bình minh lấp lánh vừa thể hiện sự trù phú, đẹp đẽ của biển trời quê hương vừa mang lại hiệu quả cao cho buổi làm việc. Và bây giờ công việc đã xong, những tấm lưới đã được đưa vào khoang thuyền, những cánh buồm lại được căng ra để đón nắng.

Thực ra, bài thơ có thể kết thúc ở đây vì hình tượng thơ đã được phát triển và củng cố đầy đủ. Toàn bộ bài thơ là một bức tranh sơn mài đầy màu sắc, màu trăng và sao, sóng nước, màu cá vàng đuôi bạc, màu sắc của những người lao động kéo lưới. Bài thơ với đúng phong cách Hiện thực và lãng mạn đã kết hợp hài hòa giữa cảnh thực với trí tưởng tượng bay bổng, giữa chất hiện thực và chất trữ tình, tạo nên những hình ảnh thơ tráng lệ, đa nghĩa và thấm đẫm tình người. . Như vậy, hình tượng ngư dân được nâng tầm vũ trụ và đánh cá trở thành một tác phẩm thơ.

Trước Cách mạng, thơ Huy Cận thường mang một nỗi buồn man mác. Nhưng từ khi trở thành nhà thơ cách mạng, Huy Cận đã say sưa ca ngợi con người mới, cuộc đời thơ mới trở nên đầm ấm, thân thương và tràn đầy niềm vui. Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá ra đời trong mạch cảm xúc ấy nên có thể coi đây là “món quà đặc sản vùng mỏ Hồng Gai – Cẩm Phả trong túi thơ Huy Cận” (Xuân thần).

Nguồn: Vietvanhoctro.com

Xem thêm: Cảm nhận tình yêu quê hương đất nước qua hai bài thơ ngẫu hứng nhân dịp về nhà mới của Hạ Tri Chương và Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh của Lí Bạch