Phân tích câu ca dao sau “Bắc thang lên cung mây, Hỏi sao Cuội phải ấp cây cho đời…”

Đề: Phân tích vần sau:

Lên bậc thang của cung điện trên mây,
Tại sao Cuội phải ủ cây suốt đời?
Cuội nghe đến đây, Cuội cười:
Vì thường nói dối nên họ phải ngồi dưới gốc cây.

Phân công

Hình ảnh chú Cuội xuất hiện rất nhiều trong các câu chuyện cổ tích, ca dao, tục ngữ và trở nên quen thuộc với các em nhỏ. Mỗi năm cứ đến dịp Tết Trung thu, nhìn trăng sáng, hình ảnh chú Cuội ngồi dưới chân cây đa lại hiện lên rõ nét trong trí tưởng tượng của trẻ thơ. Sau đây folksong gợi ý về truyền thuyết hấp dẫn này:

Lên bậc thang của cung điện trên mây,
Tại sao Cuội phải ủ cây suốt đời?
Cuội nghe đến đây, Cuội cười:
Vì thường nói dối nên họ phải ngồi dưới gốc cây.

Một hiện tượng thiên nhiên có thật, các đốm đen trên mặt trăng rất rõ vào những đêm trăng sáng; Với trí tưởng tượng phong phú và bùng nổ, người xưa đã tưởng tượng ra hình ảnh cây đa, chú Cuội và lồng vào đó những câu chuyện thú vị mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc.

Có hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau về nhân vật chú Cuội. Câu chuyện thứ nhất kể về chú Cuội chữa bệnh cứu người. Câu chuyện thứ hai kể về chú Cuội có tật xấu là nói dối. Cuội trong câu chuyện đầu tiên làm nghề thợ rừng. Một hôm trong rừng, bất ngờ gặp một con hổ nhỏ, Cuội dùng búa đập chết nó. Khi hổ mẹ trở về, thấy đàn con đã chết, nó liền tìm đến một gốc cây, hái lá giã nát đắp vào vết thương, hổ con sống lại. Từ chỗ trốn cao của mình, Cuội đã nhìn thấy tất cả. Trong lúc chờ hổ mẹ đi khỏi, anh ta nhổ cả cây mang về nhà trồng. Kể từ đó, nhờ chiếc lá thần, chú Cuội đã hồi sinh cho nhiều người dân trong vùng. Phú Ông có cô con gái bị ngã gãy đầu, Cuội đắp lá mấy lần nhưng cô vẫn không sống lại. Vì vậy, ông đã nghĩ ra cách nặn một bộ não từ đất sét để thay thế và đặt những chiếc lá thần vào đó. Cô gái này sau đó đã trở thành vợ của anh.

Vợ Cuội khỏe, đẹp, nhưng hay quên. Mấy lần Cuội dặn vợ không được tưới cây bằng nước bẩn, nhưng rồi cô ấy lại quên và lấy nước tưới cho cây. Cây rung chuyển dữ dội, bật gốc và bay lên trời. Vừa lúc Cuội vừa đi rừng về, anh vội túm rễ định kéo anh xuống, nhưng cái cây đã kéo anh về phía mặt trăng. Kể từ đó, vào những đêm trăng sáng, chú Cuội ngồi dưới gốc cây đa, đau đáu nhìn thế gian, háo hức trở về.

im333410 - Phân tích câu ca dao sau

Nhân vật Cuội trong câu chuyện thứ hai là một cậu bé có thói quen nói dối. Trên đường đến đàn bò rừng, Cuội và các em ăn thịt bò rừng nướng, còn phần đuôi cắm vào các khe nứt, sau đó báo cho dì và chú biết bò rừng đã chui xuống đất. Khi dì tắm sông, Cuội giả vờ vội vàng nói với chủ là mình bị đuối nước khiến dì hoảng sợ. Vì nói dối như thật nên Cuội nhiều lần làm điên đảo cả làng. Thấy mọi người khó chịu và tức giận, anh Trỗi đã đày Cuội lên cung trăng, buộc anh phải ở một mình để anh không thể nói dối được nữa.

Ở câu chuyện thứ nhất, chàng Cuội hiền lành, giàu lòng nhân ái đã phải ngồi gốc cây đa vì tật hay quên của vợ. Trong câu chuyện sau, Cuội là người xấu, phải trồng cây suốt đời vì bị phạt nói dối.

Ca dao được kết cấu như một câu chuyện với đủ bối cảnh, sự kiện, nhân vật và mang đậm tính chất kì ảo, kì ảo. Chúng ta hãy hình dung nội dung câu chuyện như sau: Một người tò mò bỏ nhiều công sức trèo thang lên mây, hỏi tại sao Cuội lại ủ cây suốt đời. Nghe người kia hỏi vậy, Cuội cười đáp không giấu giếm: Vì nó hay nói dối nên phải ngồi dưới gốc cây.

Xem thêm: Trường bạn có phong trào làm quen nhau qua email, hãy viết thư cho một bạn ở tỉnh khác để làm quen và hẹn nhau cùng học tốt.

Từ xưa đến nay, người ta ít nói đến đức tính tốt của chú Cuội. Hầu hết họ chỉ đồn thổi về thói quen gian lận của những viên sỏi. Việc Cuội phải trồng cây cả đời trên cung trăng được lý giải bởi tội nói dối không thể tha thứ này.

Ca dao xưa thường dùng sự phóng đại, cường điệu để miêu tả sự vật. Không có bậc thang nào có thể chạm tới vòng cung của đám mây. Đó chỉ là trí tưởng tượng của người xưa được thể hiện qua cách nói dí dỏm và hài hước. Mục đích của Bắc lên thang Mây là: Hỏi tại sao Cuội phải ủ cây cả đời? Hình ảnh chú Cuội suốt đời phải trồng cây gợi lên sự trớ trêu và hài hước. Từ ấp bao hàm thái độ chế giễu của mọi người đối với chú Cuội. Cuội phải tội gì mà bị giam trên cung trăng. Trước câu hỏi mang ý trêu ghẹo, chế giễu, Cuội không thể không thú nhận:

Cuội nghe Cuội cười:
Vì thường nói dối nên họ phải ngồi dưới gốc cây.

Nụ cười và cách đối đáp của chú Cuội thể hiện tính cách lém lỉnh, nghịch ngợm vốn là bản chất của nhân vật này. Lúc đầu khi được hỏi Cuội cũng hơi xúc động, nhưng vì thông minh nên Cuội đã lấy lại bình tĩnh và trả lời với nụ cười tinh quái: Vì nó hay nói dối nên phải ngồi dưới gốc cây. Đoạn thơ này gồm hai phần có mối quan hệ nhân quả, thể hiện thái độ thấp thỏm, bộc trực của chú Cuội. Cuội nhận ngay ra lỗi, không biện minh cho mình, không trách ai. Cuội cũng nhận ra rằng phải trồng cây suốt đời là một hình phạt thích đáng cho thói nói dối thái quá của mình.

Nói dối như Cuội từ lâu đã trở thành câu thành ngữ quen thuộc của mọi người khi nhận xét về lời nói dối của ai đó một cách suôn sẻ và tự nhiên. Mọi người thích đùa với Cuội, không ai ghét Cuội, nhưng ít ai tin… Cuội. Mọi người rộng lượng tha thứ cho chú Cuội vì chú biết nhận ra khuyết điểm của mình. Các em nhỏ cũng nhìn chú Cuội với ánh mắt đáng thương hơn là đáng trách. Hình ảnh chú Cuội phải trồng cây suốt đời để lại ấn tượng sâu sắc cho một con người mắc nhiều lỗi lầm nhưng dũng cảm thừa nhận lỗi lầm của mình.

Nói dối là một thói quen xấu phổ biến trong xã hội, mặc dù ở mức độ khác nhau. Nhưng nếu con về nói dối bố, về nhà nói dối chú, nói dối không còn là biện pháp đối phó nhất thời mà đã trở thành thói quen xấu khó sửa, thậm chí là bản chất nói dối. Người nói dối không tôn trọng bản thân, luôn nói dối người khác và ngay cả với chính mình, làm mất lòng tin của mọi người.

Đối với người nói dối gây thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của người khác thì phải có biện pháp xử lý thích đáng. Giống như chú Cuội bị Thiên giới ngăn cách, buộc phải sống một mình trên Điện Quang lạnh lẽo, không một bóng người để mặc cho nó lừa dối. Hình phạt nặng như vậy là vừa, triệt để thói hư tật xấu của Cuội, đồng thời là bài học thiết thực để nhắc nhở, cảnh báo cho mọi người.

Nghệ thuật độc đáo của ca dao trên là mượn một câu chuyện hoàn toàn hoang đường để kể về một hiện tượng hoàn toàn có thật của đời thường. Nội dung bài thơ như một lời nhắc nhở: Nói dối là một thói xấu đáng bị chế giễu và chỉ trích vì nó chỉ làm hại con người. Giáo dục một vấn đề đạo đức quan trọng bằng hình thức dí dỏm, nhẹ nhàng như câu ca dao trên thật tế nhị và khéo léo, không chỉ phù hợp với lứa tuổi thơ ấu mà cả người lớn chúng ta.

Xem thêm: Suy nghĩ của em về nhân vật chị Dậu trong đoạn trích “Tức nước vỡ bờ”